جستجوي پيشرفته برو
 درخواست اشتراکارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
نسخه شماره 3375- تاریخ : 1394/04/04 - اولين روزنامه جوانان و نوجوانان ايران (پنجشنبه)

 نگاهي به تاريخچه روزنامه فکاهي توفيق
 طنز در سه دوره 

مهدي طوسي

قسمت اول

نخستين شماره توفيق در 30 ارديبهشت ماه سال 1302 منتشر شد منتشر شد و انتشار آن در سه دوره ناپيوسته ادامه يافت. دوره نخست از 1302 تا 1318 به مديريت حسين توفيق بود که با در گذشت وي در 1318 به پايان رسيد.

توفيق در اوايل اين دوره، نشريه‌اي نيمه فکاهي و نيمه جدّي بود.از اواسط سال پنجم، با کسب امتياز چاپ کاريکاتور در آن، بيشتر صورت فکاهي گرفت و پس از مدتي از سال 1311 کاملاً ادبي شد.طي شش سال فعاليت ادبي، مطالب توفيق منظوم بود. از سال 1317، توفيق دوباره به صورت کاملا فکاهي-اجتماعي درآمد.

تقارن نخستين دوره توفيق با حاکميت رضاشاه پهلوي (1304 - 1320)، سبب شد که مطالب نشريه با سانسور همراه شود، اما در دوره‌بعد(1332-1320)اين مشکل وجود نداشت. توفيق در دوره اول بيشتر به مسائل اخلاقي و اجتماعي مي‌پرداخت و ازين رو بدون وقفه منتشر مي‌شد.

دوره دوم

پس از مرگ حسين توفيق روزنامه توفيق دچار توقف شد و بالاخره از 1319 با مديريت فرزندش محمدعلي توفيق دوره دوره دوم توفيق آغاز شد و تا کودتاي 28 مرداد سال 1332 ادامه يافت.در اين دوره پس از شهريور سال 1320، با حاکميت فضاي باز سياسي و رهايي مطبوعات از اختناق همراه بود. ازين رو مطالب توفيق با حفظ روش فکاهي و طنز آميز خود همانند اغلب جرايدديگر سياسي و انتقادي شد.

بي‌ثباتي سياسي به سبب ناپايداري دولت‌ها دستمايه اصلي توفيق براي انتقاد روزافزون از دستگاه حاکم بود که به توقيفهاي مکرر آن نيز انجاميد. دلايل توقيف متعدد بود از جمله در اسناد سالهاي 1324 و 1325 آمده‌است که فرمانداري نظامي مندرجات نشريه توفيق را خلاف مصالح کشور و سياست دولت تشخيص داده و دستور توقيف آن را به شهرباني کل کشور صادر کرده‌است.

موضوع اصلي توفيق انتقاد از عملکرد نخست وزيران بود و براي آنان نام هاي طنزآميز مي‌ساخت انتقادهاي طنزآميز مداوم از عبدالحسين هژير نخست وزير ايران در سال1327 شمسي، توقيف دو هفته‌اي (از 9 تا 23 تير 1327) توفيق را درپي داشت که در اين فاصله روزنامه دنياي امروز با مديريت حسين فرشيد به جاي آن منتشر شد.

نوروز ايران به مديريت ع. نوروزي و مستحکم به مديريت اسداللّه زکي زاده شبستري نيز با درج عبارت «توفيق توقيف است» در پيشاني نشريه پيام توفيق را انتقال مي‌دادند.

در مواقع توقيف پرچم توفيق در دفتر توفيق و برخي از نمايندگان فروش در شهرستانها به صورت نيمه افراشته در مي‌آمد.

خط مشي توفيق در دهه 1320 شمسي ضداستعماري بود که در سالهاي بعد نيز ادامه يافت اين جهت گيري توفيق را جزو جرايد چپ قرار داده بود. در سال 1329 شمسي، دوره نخست وزيري حاجي‌علي رزم‌آرا در فهرست شهرباني کل کشور توفيق در جرگه جرايد متمايل به چپ قرار داشت که دولت در صدد جلوگيري از انتشار آنها بود. توفيق در سالهاي اوج‌گيري جنبش ملي شدن صنعت نفت، ضمن حمايت از ملي شدن نفت و شيلات همچنان از دولتها انتقاد مي‌کرد.

توفيق از درگيري با دربار پرهيز مي‌کرد ولي در بحبوحه وقايعي که به کودتاي 28 مرداد 1332 انجاميد، در مقاله‌اي با عنوان «فتنه روسياه»، با تندي از شاه محمدرضا پهلوي انتقاد کرد. محمدعلي توفيق به سبب اين تندروي مغضوب گرديد و در 28 مرداد 1332 دفتر روزنامه توفيق و خانه اش تاراج شد و خودش به قلعه فلک الافلاک در خرم‌آباد و جزيره خارک تبعيد گرديد و پس از يک سال آزاد شد مشروط بر آنکه فعاليت سياسي نکند.

پس از کودتا فهرست جرايدي که اجازه فعاليت داشتند، منتشر شد ولي نام مجله توفيق در آن نبود.

به اين ترتيب انتشار توفيق تا پايان سال 1336 شمسي، به مدت چهار سال و هفت ماه، متوقف شد.

دوره سوم

توفيق از 29 اسفند سال 1336 شمسي با مديريت حسن توفيق و همکاري برادرانش حسين و عباس، نوه‌هاي عمه محمد علي توفيق (تغيير نام خانوادگي از دوزنده به توفيقي) آغاز شد و تا سال 1350 شمسي ادامه يافت. در اين دوره ظاهر نشريه تغييراتي کرد، از جمله جلدش رنگي و صفحاتش بتدريج بيشتر شد. سرمقاله شماره نخست دوره سوم حکايت از وضع جديدي داشت و به خواننده مي‌فهماند که به سبب محدوديت‌هايي قادر به درج هر مطلبي نيست. همچنين درج عبارت «توفيق روزنامه ايست ملي و مستقل که به هيچ حزب و دسته و جمعيتي بستگي ندارد» و «ارگان رسمي حزب خران» در پشت جلد وابسته نبودن توفيق به گروههاي سياسي را يادآور مي‌شد تا محدوديتهاي گذشته تکرار نشود.

شماره نخست با استقبال مردم مواجه شد به طوري که سهميه شهرستانها در تهران توزيع گرديد. در شماره نخست به جاي اسم اصلي نشريه عنوان «روزنامه فکاهي» آمد، زيرا هفته نامه توفيق همچنان توقيف بود.

توفيق در دهه‌هاي سال 1330 و 1340 شمسي با مضامين سياسي و اجتماعي، رونق دهه 1320 شمسي را يافت. سرمقاله‌ها با امضاي «کاکاتوفيق» و ديگر مطالب آن با انتقادي طنزآميز به اوضاع اجتماعي چون گراني و بيکاري و عملکرد شهرداري و شرکت واحد و مانند اينها، نوشته مي‌شد .


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
اجتماعي
جوان و جامعه
تلخند
ورزشي
گالري
بچه هاي مدرسه
ادبيات نوجوان
كانون