جستجوي پيشرفته برو
 درخواست اشتراکارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
نسخه شماره 3098- تاریخ : 1393/04/14 - اولين روزنامه جوانان و نوجوانان ايران (شنبه)

 هدايت، باني ادبيات مدرن ايران 

مهدي طوسي

صادق هدايت سه شنبه 28 بهمن 1281 برابر با 17 فوريه 1903در تهران و خانواده‌اي اصيل متولد شد. پدرش هدايتقلي‌خان (اعتضادالملک) و نام مادرش نيرالملوک (نوه‌ مخبرالسلطنه‌ هدايت) نوه عموي اعتضادالملک بود. جد اعلاي صادق رضاقلي‌خان هدايت از رجال معروف عصر ناصري و صاحب کتابهايي چون مجمع الفصحا و اجمل‌التواريخ بود. صادق کوچک‌ترين فرزند خانواده بود و دو برادر و سه خواهر بزرگ‌تر از خود داشت.

صادق هدايت تحصيلات ابتدايي را در مدرسه‌ علميه‌تهران گذارند. در سال 1292 به دارالفنون رفت ولي در سال 1295 به خاطر بيماري چشم‌درد مدرسه را ترک کرد و در 1296 در مدرسه‌ سن‌لويي که مدرسه‌فرانسوي‌ها بود به تحصيل پرداخت. به گفته‌ خود هدايت اولين آشنايي‌اش با ادبيات جهاني در اين مدرسه بود و به کشيش آن مدرسه درس فارسي مي‌داد و کشيش هم او را با ادبيات جهاني آشنا مي‌کرد. در همين مدرسه صادق به علوم خفيه و متافيزيک علاقه پيدا کرد. اين علاقه بعدها هم ادامه پيدا کرد و هدايت نوشتارهايي در اين مورد انتشار داد. در همين دوران صادق گياه‌خوار شده بود و به اصرار و پند بستگانش وقعي نمي‌نهاد. در سال 1303 در حالي که هنوز مشغول تحصيل در مقطع متوسطه بود دو کتاب کوچک انتشار داد: «انسان و حيوان» که راجع به مهرباني با حيوان‌ها و فوايد گياه‌خواري ‌است و تصحيحي از رباعيات خيام با نام رباعيات خيام به همراه مقدمه‌اي مفصل.

گياه‌خواري

صادق هدايت در جواني گياه‌خوار شد و کتابي در فوايد گياه‌خواري نيز نوشت. او تا پايان عمر گياه‌خوار باقي‌ماند. بزرگ علوي در اين باره مي‌نويسد: «يک بار ديدم که در کافه لاله‌زار يک نان گوشتي را که به زبان روسي بولکي مي‌گفتند، به اين قصد که لاي آن شيريني است، گاز زد و ناگهان چشم‌هايش سرخ شد، عرق به پيشاني‌اش نشست و داشت قي مي‌کرد که دستمالي از جيبش بيرون آورد و لقمه نجويده را در آن تف کرد.»

عزيمت به اروپا

هدايت در 1303 تحصيلات متوسطه را به پايان رساند و با اولين گروه دانش‌آموزان اعزامي به خارج راهي بلژيک شد و در رشته‌مهندسي به تحصيل پرداخت. در همين سال مقاله‌ «مرگ در گان» را در روزنامه‌ ايرانشهر که در آلمان منتشر مي‌شد به چاپ رساند و مقاله‌اي به فرانسوي به نام «جادوگري در ايران» در مجله‌ له‌ويل دليس نوشت. هدايت از وضع تحصيل و رشته‌اش در بلژيک راضي نبود و مترصد بود که خود را به فرانسه و در آنجا به پاريس که آن زمان مرکز تمدن غرب بود برساند. سر انجام در 1306 پس از تغيير رشته و دوندگي فراوان به پاريس منتقل شد.

در همين سال نسخه‌ کامل‌تري از کتاب «انسان و حيوان» با نام فوايد گياهخواري با مقدمه‌ حسين کاظم‌زاده‌ ايرانشهر به چاپ مي‌رسد.

خودکشي اول و نخستين داستان‌ها

صادق هدايت در سال 1307 اقدام به خودکشي در رود مارن(فرانسه) کرد، ليکن يک قايق ماهيگيري او را نجات داد. در همين دوران در پاريس با دختري به نام ترز دوست بود. صادق در مورد خودکشي‌اش به برادرش محمود مي‌نويسد: «يک ديوانگي کردم به خير گذشت.» ادعا شده‌است که راجع به خودکشي نخستش توضيحي به هيچ‌کس نداده‌است. اما م. فرزانه سال‌ها بعد از زبان هدايت (سال‌ها بعد از خودکشي اولش) نقل مي‌کند که علت خودکشي مسائل عاطفي بوده‌است.

نخستين نمونه‌هاي داستان‌هاي کوتاه هدايت در همان سال خودکشي‌اش صورت گرفت. نمايشنامه‌ «پروين دختر ساسان» و داستان کوتاه «مادلن» را در همين دوران نوشته‌است. پس از خودکشي نيز داستان معروف «زنده به گور» و «اسير فرانسوي» و رساله‌ طنزآميز «البعثة الاسلاميه الي بلاد الافرنجيه» را نوشت.

بازگشت به تهران

هدايت در سال 1309، بي آنکه تحصيلاتش را به پايان رسانده باشد، به تهران بازگشت و در بانک ملي مشغول به کار شد. ليکن از وضع کارش راضي نبود و در نامه‌اي که به تقي رضوي (که دوستيشان در دوران متوسطه آغاز شده بود) در پاريس نوشته‌است، از حال و روز خود شکايت مي‌کند.

دوستي با حسن قائميان که پس از مرگ هدايت خود را وقف شناساندن او کرد در بانک ملي اتفاق افتاد. در همين سال مجموعه داستان زنده‌به‌گور و نمايشنامه‌ پروين دختر ساسان در تهران منتشر شد و هدايت با مسعود فرزاد، بزرگ علوي و مجتبي مينوي آشنا شده و حلقه‌ دوستي‌اي ايجاد مي‌شود که نامش را گروه ربعه گذاشتند.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
اجتماعي
جوان و جامعه
تلخند
فرهنگ و هنر
گالري
بچه هاي مدرسه
ادبيات نوجوان
كانون