جستجوي پيشرفته برو
 درخواست اشتراکارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
نسخه شماره 4374- تاریخ : 1397/10/22 - اولين روزنامه جوانان و نوجوانان ايران(شنبه)

 اين حسي که آن را والا مي‌ناميم چيست؟ 

تجربه‌ احساس شگفت‌آوري که از نگريستن به بيکرانِ آسمان پُرستاره‌ شب، تلاطم امواج اقيانوس‌ها و رشته‌هاي عظيم پوشيده از برف به آدمي دست مي‌دهد، تجربه‌ آشنايي‌ست که کمابيش اکثر انسان‌ها در برهه‌هاي مختلفي از زندگي‌شان آن را از سر گذرانده‌اند؛ تجربه‌اي سحرآميز که در آن آدمي در عينِ آن‌که شايد دچار ترس و دلهره‌اي شود که ناشي از آگاهي از ناچيزي و بي‌اهميتي وجودش نسبت به چنان عظمتي‌ست، همراه با حس يکي بودن با جهان اطرافش است. اين تجربه آن‌قدر شگرف است که چندان عجيب نيست فيلسوفان نيز درباره‌ آن تأمل و نظريه‌پردازي کرده باشند؛ تجربه‌اي که در فلسفه از آن تحتِ عنوان «والايي» ياد مي‌شود. امرِ والا، تجربه‌اي زيبايي‌شناختي‌ست که فيلسوفانِ مدرنِ غربي، درست مانند روان‌شناسانِ تجربي و دانشمندان علوم‌اعصاب امروزي در زمينه‌ «عصبِ زيبايي‌شناختي»، اغلب درباره‌ آن نظريه‌پردازي کرده‌اند.
پاسخ‌‌ها درباره‌ چيستي امرِ والا گيج‌کننده‌اند. گرچه متفکرانِ قرن هجدهمي، «امر زيبا» را به‌مثابه تجربه‌اي تماماً لذت‌بخش از ابژه‌هايي معمولاً ظريف، هماهنگ، متعادل، صاف و جلاديده مي‌دانستند، «امر والا» به صورت گسترده به‌عنوان تجربه‌اي کاملاً متضاد درنظرگرفته مي‌شد. «امر والا» ترکيبي از درد و لذت بود که با حضور در محيط‌ها يا در برابر پديده‌هاي طبيعيِ معمولاً عظيم، بي‌شکل، خطرناک و غيرقابل‌کنترل تجربه مي‌شد.
فيلسوفي به نام «ادموند برک»، در سال 1756، لذتِ والا را با عبارتِ مرکبِ «وحشتِ لذت‌بخش» و به‌عنوانِ «نوعي آرامش آميخته با ترس» توصيف کرد. به باور برک، چيزها وقتي سرچشمه‌ ترس باشند، والايند. به نظر او مهم‌ترين علت امر ولا موارد مبهم است. ابهام مخاطراتي ناشناخته را پيش مي‌کشد که موضوع مبهم را والا مي‌نماياند.
داشتن چنين افکاري نه‌تنها در انسان‌ها امري طبيعي‌، بلکه از نظر علمي قابل‌احترام‌ است. آن‌ها در برخي از افراد احساسات متناقضي را برمي‌انگيزانند. مثلاً هنگامي که در مواجهه با آن‌ها، متوجه مي‌شويم که گرچه احساس مي‌کنيم با جهان يگانه‌ايم، در آن احساسِ در خانه بودن نمي‌کنيم. يا احساس مي‌کنيم در طرح کلي و عظيمِ طبيعت به طرز مضحکي کوچک‌ و بي‌اهميت‌ايم، بااين‌حال، مرکزِ قدرتمندِ دانش، آزادي و ارزش در جهان‌ نيز هستيم.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
اجتماعي
جوان و جامعه
تلخند
ورزشي
فرهنگ و هنر
بچه هاي مدرسه
ادبيات نوجوان
كانون