جستجوي پيشرفته برو
 درخواست اشتراکارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
نسخه شماره 3742- تاریخ : 1395/07/18 - اولين روزنامه جوانان و نوجوانان ايران (يكشنبه)

 گِل فشان، آتشفشاني از گِل 

 
«گل فشان» در بيشتر نقاط کره زمين قابل مشاهده است و معمولاً به صورت يک عارضه مخروطي شکل گلي که مخلوطي از آب داغ، گازهاي نفتي و هيدروکربوري، گل و رسوبات ريزدانه است ديده مي ‌شود. گل خروجي معمولاً به صورت آرام و گاهي نيز همراه انفجار از يک يا چند دهانه خارج شده و به تدريج روي دامنه سرازير مي ‌شود. گل فشان ‌ها اغلب با گاز متان همراه هستند که به راحتي مي ‌سوزند و شعله ‌ور مي ‌شوند و برخي از آن ها نيز داراي گازهاي گوگردي همراه آب داغ هستند. بيشتر گل فشان ‌هاي دنيا به سواحل و جلگه ‌هاي ساحلي و بستر کف دريا راه دارند و بقيه نيز در نزديکي سواحل و در داخل خشکي ‌ها مشاهده مي ‌شوند. تعدادي از گل فشان‌ ها در سراسر دنيا فعال هستند ولي فعاليت آن ها ممکن است در فصول مختلف و از سالي به سال ديگر تغيير کند و حتي گل فشان خاموشي دوباره فعال يا گل فشان فعالي، غيرفعال شود. مورفولوژي و شکل واحدي براي همه گل فشان ‌ها نمي ‌توان در نظر گرفت و هر کدام منظره و مورفولوژي خاصي دارد. گل فشان ها را بر اساس دماي آن ها به دو گروه گل فشان سرد و گل فشان گرم تقسيم مي کنند.

گل فشان ‌ها در بين مردم کشورهاي مختلف به صورت ‌هاي گوناگون تلفظ مي ‌شوند، مثلاً مردم منطقه گواتر و جلگه دشتياري و شرق بلوچستان ايران، گل فشان را به لهجه محلي «بوتن» و اهالي منطقه چابهار، کهير و زرآباد، آن را «گل پاشان» و «ناپگ» به معناي «ناف زمين» يا «ناف دريا» مي ‌نامند. همچنين گل فشان در بين ساکنين شرق استان هرمزگان به «آب باد» معروف است.

کشور آذربايجان بيشترين گل فشان‌ هاي دنيا را در اختيار دارد و به زبان آذري گل فشان را «پيل پيليا» مي ‌گويند که به معناي صداي انفجار ناشي از ترکيدن حباب ‌هاي تشکيل شده در گل ‌ها و رس‌ هاي مايع است. گل فشان هاي ايران بيشتر در جلگه ساحلي درياي عمان در جنوب استان سيستان و بلوچستان و هرمزگان واقع شده اند.

مهم ترين گل فشان ناحيه بلوچستان به «ناپاق» معروف است که در فاصله 75 کيلومتري شمال غربي بندر چابهار قرار دارد. قله مخروطي شکل آن حدود 50 متر از سطح زمين ارتفاع دارد و قسمت مرکزي آن گنبدي مخروطي است که قطر قاعده آن حدود يک کيلومتر و از گل هاي قديمي تر به وجود آمده است.پديده گل فشان از جمله پديده‌ هاي بسيار جالب و بديع محسوب مي شود که امروزه مورد توجه بسياري از پژوهشگران منابع نفتي، زمين ساخت صفحه اي و زمين ‌گردشگري قرار گرفته است. يکي از اهداف اصلي و مهم متخصصين علوم زمين، تفسير شواهد و پديده ‌هاي سطحي زمين براي تشخيص حوادث و فرايندهاي دروني آن است.

از آن ‌جايي که گل فشان ‌ها از اعماق زمين سرچشمه مي ‌گيرند، پيام آور خوبي از وضعيت دروني زمين هستند و معمولاً اطلاعات سودمند و مفيدي را از رسوبات اعماق زمين که عمليات حفاري در آن ‌جا مقدور نيست، در اختيار بشر قرار مي ‌دهند.وجود اين پديده مورفولوژيکي در هر منطقه نشانه فعاليت تکتونيکي آن منطقه است و بنابراين احتمال زلزله خفيف و گسل خوردگي وجود دارد که اين امر بايد در احداث سازه هاي ثابت و سکونتگاه هاي استاني مورد توجه قرار گيرد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
اجتماعي
جوان و جامعه
تلخند
ورزشي
گالري
بچه هاي مدرسه
ادبيات نوجوان
كانون